سازمان ملل متحد به فرصتها و در عین حال مخاطراتی اشاره میکند که کودکان و جوانان در فضای آنلاین با آن روبهرو هستند.
اینترنت میتواند ابزاری قدرتمند برای یادگیری، تعامل اجتماعی و بیان فردی باشد، اما همزمان کاربران خردسال را در معرض آسیبهای جدی قرار میدهد. مهمترین محورهای مطرحشده عبارتاند از:
فرصتها و میزان استفاده:
حدود ۷۷ درصد از افراد ۱۵ تا ۲۴ ساله از اینترنت استفاده میکنند که این امر بستر گستردهای برای ارتباط، آموزش و مشارکت اجتماعی فراهم میسازد. (سازمان ملل متحد)
خطرات اصلی:
زورگویی سایبری و خشونت میان همسالان؛ بیش از یکسوم جوانان گزارش دادهاند که بهصورت آنلاین هدف آزار قرار گرفتهاند.
مواجهه با محتوای زیانبار، از جمله نفرتپراکنی، تصاویر خشونتآمیز، تحریک به خودآزاری و اطلاعات گمراهکننده.
سوءاستفاده و بهرهکشی جنسی آنلاین، شامل فریبدادن کودکان و انتشار محتوای استثماری.
جذب توسط گروههای افراطی و دستکاری فکری و تبلیغاتی.
نقض حریم خصوصی، جمعآوری دادههای شخصی و بازاریابی دیجیتال استثماری.
اقدامات و ابتکارات سازمان ملل:
ابتکار حفاظت از کودک در فضای آنلاین (COP) وابسته به اتحادیه بینالمللی مخابرات، با هدف ارائه راهنمایی به دولتها، نظامهای آموزشی، صنعت و خانوادهها؛
همکاری یونیسف با پلتفرمهای دیجیتال برای مقابله با زورگویی سایبری و ترویج آموزش استفاده ایمن؛
تأکید یونسکو بر اینکه زورگویی سایبری و خشونت مدرسهای تهدیدی جدی برای رفاه و سلامت روان جوانان است؛
همکاری سالانه نهادهای بینالمللی در روز اینترنت امن برای افزایش آگاهی عمومی درباره چالشهای فضای مجازی.
حقوق کودک:
سازمان ملل تأکید میکند که حقوق کودکان، از جمله حق برخورداری از حفاظت در برابر محتوای زیانبار آنلاین، باید در عصر دیجیتال حفظ شود؛ امری که بر پایه اسنادی مانند کنوانسیون حقوق کودک استوار است.
دیدگاه سازمان عدم خشونت درباره ایمنی آنلاین کودکان
سازمان عدم خشونت (مسلمان آزاده)، بهعنوان نهادی متعهد به ترویج حقوق کودکان در عصر دیجیتال، نگرانیهای مطرحشده از سوی سازمان ملل را تأیید کرده و بر ضرورت مسئولیتپذیری اجتماعی تأکید میکند.
کودکان و نوجوانان از آسیبپذیرترین کاربران شبکههای اجتماعی هستند.
در دورانی که تصمیمگیریها و الگوهای رفتاری بهشدت تحت تأثیر فضای مجازی و تکرار محتوا قرار دارند، ذهنهای در حال رشد در معرض تصاویر خشونتآمیز، عادیسازی رفتارهای نادرست و فشارهای پنهان اجتماعی قرار میگیرند؛ عواملی که میتوانند نگرشها و ارزشها را شکل دهند. ازاینرو، مداخله زودهنگام بزرگسالان نقشی اساسی دارد.
آقاى مجتبی اخوند، مدیر سازمان عدم خشونت تأکید میکند که والدین و سرپرستان باید از همان آغاز ورود کودک به شبکههای اجتماعی، نقشی فعال ایفا کنند، از جمله:
نظارت بر محتوایی که کودکان مشاهده میکنند؛
گفتوگوهای آگاهانه و مستمر درباره خطرات فضای دیجیتال؛
آموزش قضاوت اخلاقی و شیوههای استفاده ایمن و مسئولانه.
این سازمان همچنین از شرکتهای شبکههای اجتماعی میخواهد اقدامات حفاظتی خود را تقویت کنند، از ابزارهای شناسایی زودهنگام بهره بگیرند و سیاستهای متناسب با سن را بهطور جدی اجرا کنند تا از مواجهه کودکان با محتوای خشونتآمیز یا گمراهکننده جلوگیری شود. تکرار یک محتوای نادرست، آن را قابلقبول نمیسازد و عادیسازی آسیب، تهدیدی جدی برای شکلگیری ارزشهای اخلاقی نسل آینده است.
در نهایت، سازمان عدم خشونت تأکید میکند که آموزش مسئولیتی مشترک است. والدین نهتنها باید تعاملات زیانبار را محدود کنند، بلکه وظیفه دارند کودکان را به تابآوری دیجیتال، اخلاقمداری و مسئولیتپذیری اجتماعی مجهز سازند تا به شهروندانی آگاه و ایمن در دنیای دیجیتال تبدیل شوند
